Nguyễn Văn Hà. Lao động nghề báo – Kỳ 1: Hoạt động quan sát và tập thể

LAO ĐỘNG NGHỀ BÁO – KỲ 1: HOẠT ĐỘNG QUAN SÁT VÀ TẬP THỂ

ThS. NGUYỄN VĂN HÀ (Khoa BC&TT, ĐHKHXHNV TP.HCM)

(BCTT) Trong quá trình sáng tạo tác phẩm, nhà báo gần như phải huy động tổng lực tinh thần: từ tri thức, tư tưởng, tình cảm, kinh nghiệm cho đến cảm hứng, trực giác…nhưng tất cả không thể thoát ly hay thay thế cho những điều mắt thấy, tai nghe.

Thông tin chủ yếu bằng sự quan sát trực tiếp
Nhà văn bằng kiến thức, sự trải nghiệm gián tiếp qua sách báo và bằng trí tưởng tượng, hư cấu vẫn có thể viết nên những tác phẩm lôi cuốn và giá trị.

Còn trong tác phẩm báo chí, nhà báo luôn nỗ lực chứng tỏ sự có mặt của mình tại hiện trường vụ việc bằng cách miêu tả các chi tiết cụ thể, xác định. “Viết một bài báo cũng như nghệ sĩ vẽ một bức tranh, nhưng trước hết cân nhắc nó như một nhà báo, như một quan sát viên vô tư, có trách nhiệm báo cáo trung thực sự kiện.” (1).

Ngược lại, nhà văn có quyền thả bút mình theo cảm xúc cá nhân hay tâm lý nhân vật, đôi khi phá vỡ logich của sự kiện, hoặc cường điệu các chi tiết để nó trở nên “điển hình”, làm cái xấu trở nên xấu hơn, cái đẹp trở nên lung linh, gợi cảm và hấp dẫn hơn. Nhà văn là đấng quyền năng tối thượng đối với sự kiện. Anh ta có thể thêm thắt bao nhiêu chi tiết, nhân vật chung quanh sự kiện đó tùy thích. Anh ta có thể biến một người khập khiễng thành một gã què vô vọng hoặc phóng đại một cơn lũ thành một trận hồng thủy kinh hoàng nhấn chìm cả đại lục.

Còn nhà báo là người thư ký chính trực, ghi lại sự kiện như nó đã xảy ra. Anh ta chủ yếu tư duy, sáng tạo với những gì mình thấy và ghi chép được. Điều đó cũng sẽ quy định dung lượng và thể tài bài viết của anh ta.

Tất nhiên, ở một số thể loại như bình luận, ký, tiểu phẩm, nhà báo có thể sử dụng văn phong và cách thể hiện linh hoạt, phóng khoáng nhưng vẫn đảm bảo tính chính xác của sự kiện, vẫn lấy sự quan sát lý tính làm khởi điểm cho các nhận định, phán đoán, lý giải của mình.

Đi, quan sát, gặp gỡ, hỏi chuyện, viết bài là công việc thường nhật của phóng viên chuyên nghiệp. Những thủ thuật nhằm khỏa lấp sự thiếu quan sát trực tiếp và trải nghiệm thực tế đều dẫn đến thất bại trong nghề báo.

Hoạt động có tính tập thể
Đặc trưng này của nghề báo nổi bật hẳn khi so sánh với nghề văn. Nhà văn được ví như Robinson trên hoang đảo, anh ta làm việc một cách độc lập từ đầu đến cuối trong quá trình sáng tạo tác phẩm. Về nguyên tắc, nhà văn chịu trách nhiệm về phẩm chất của những đứa con tinh thần do mình sinh ra. Nhưng nhà báo thì không hoàn toàn như vậy.

Một mặt, nhà báo cũng tự do trong việc tìm kiếm đề tài, thu thập tư liệu, lựa chọn thủ pháp và thể loại để viết, tức là anh ta sáng tạo tác phẩm phù hợp với thiên hướng, năng lực, sở thích của cá nhân mình. Mặt khác, tác phẩm của anh ta chỉ là một đơn vị trong cấu trúc tổng thể thông tin của một số báo, một tờ báo do tập thể lập nên với mục đích, tôn chỉ cụ thể, xác định; do vậy nó phải phù hợp, thống nhất với chỉnh thể của tờ báo và quan điểm của tòa soạn về nội dung tư tưởng, hình thức thể loại, quy cách trình bày.

Trước khi tác phẩm báo chí đến với công chúng, nó đã được sửa chữa, nhuận sắc qua nhiều khâu, từ biên tập viên nội dung, biên tập viên kỹ thuật, thư ký tòa soạn đến họa sĩ trình bày… Tác phẩm báo chí không chỉ là tiếng nói của cá nhân mà còn là tiếng nói của một giới, một thành phần, một giai cấp, một lực lượng trong xã hội mà tập thể tòa soạn làm người đại diện.

Đối với phóng viên mới vào nghề, dấu ấn tập thể trong quá trình sáng tạo tác phẩm của anh ta càng rõ rệt hơn. Thông thường vào đầu giờ hay đầu tuần, phóng viên được trưởng ban, trưởng trang hoặc thư ký tòa soạn phân công đề tài, xác định thể loại, dung lượng, thậm chí cả địa chỉ liên hệ để thu thập thông tin cho bài viết. Sau đó, bài viết của anh ta lại được gia công bởi các biên tập viên rồi mới chính thức trình làng trước công chúng.

Trong nghề báo, dấu ấn và trách nhiệm của phóng viên thường đứng sau dấu ấn và trách nhiệm của ban biên tập. Người làm báo nên biết kết hợp hài hòa giữa sở thích, ý đồ sáng tạo của cá nhân với lợi ích chung của tờ báo.

Ý thức được điều này, người làm báo, nhất là những phóng viên trẻ sẽ có thái độ và phản ứng đúng mực – không tự ái cũng không mặc cảm – khi thấy tác phẩm của mình bị sửa chữa hoặc bị cắt xén ít nhiều so với bản thảo.

“Mỗi ngày, một tờ báo phát hành lượng chữ đủ để làm thành một cuốn tiểu thuyết, nhà báo không thể làm việc đơn độc. Tờ báo giống như một con tàu lớn không thể chạy được nếu không có một hải đoàn với những thành viên làm ở những phần việc khác nhau.” (2)



Tính tập thể trong lao động nghề báo còn thể hiện ở chỗ: giữa các phóng viên thường cùng thảo luận, hoặc cùng thực hiện một đề tài, một bài báo.

Trường hợp này, bài báo là công trình đứng tên tập thể mà mỗi tác giả chỉ viết một phần hay chỉ thực hiện một công đoạn nào đó của nó.

Chú thích
(1) Leonard Ray Teel – Ron Taylor, Bước vào Nghề báo, NXB Trẻ, 1993, trang 291
(2) Leonard Ray Teel – Ron Taylor, SĐD, trang 64




Nguồn: http://baochi.edu.vn
Góp ý
Họ và tên: *  
Email: *  
Tiêu đề: *  
Mã xác nhận:
 
 
RadEditor - HTML WYSIWYG Editor. MS Word-like content editing experience thanks to a rich set of formatting tools, dropdowns, dialogs, system modules and built-in spell-check.
RadEditor's components - toolbar, content area, modes and modules
   
Toolbar's wrapper  
Content area wrapper
RadEditor's bottom area: Design, Html and Preview modes, Statistics module and resize handle.
It contains RadEditor's Modes/views (HTML, Design and Preview), Statistics and Resizer
Editor Mode buttonsStatistics moduleEditor resizer
 
 
RadEditor's Modules - special tools used to provide extra information such as Tag Inspector, Real Time HTML Viewer, Tag Properties and other.