TS. Lý Tùng Hiếu: VĂN HOÁ VIỆT NAM: TIẾP CẬN HỆ THỐNG - LIÊN NGÀNH

 

ISBN: 978-604-68-5395-4

Tác giả: TS. Lý Tùng Hiếu

Nhà xuất bản: Văn hoá - Văn nghệ

Dung lượng: 480 trang 16cm x 24cm.

LỜI NÓI ĐẦU

Từ thập niên 1990, môn học Cơ sở văn hoá Việt Nam đã được hình thành, là một môn học thuộc khối kiến thức đại cương, bắt buộc, dành cho sinh viên năm thứ nhất của các trường đại học. Đáp ứng nhu cầu học tập đó, các giáo trình và sách tham khảo Cơ sở văn hoá Việt Nam đã lần lượt ra đời, cung cấp cho người học cách tiếp cận và những kiến thức cơ bản mang tính hệ thống về văn hoá Việt Nam. Tác giả của các sách ấy, tuỳ vào chuyên môn, sở trường của mình, đều cố gắng cung cấp những tri thức tinh lọc cả về lý luận và về thực tiễn để người học có thể lấy đó làm cơ sở cho việc học tập, nghiên cứu những vấn đề liên quan đến văn hoá Việt Nam.

Tuy nhiên, biển học vốn bao la. Tri thức về văn hoá Việt Nam là một vùng biển nhỏ trong cái biển bao la đó. Các công trình nghiên cứu dù công phu đến mấy cũng chỉ mô tả được một phần nào vùng biển ấy thôi. Và ngay trong lúc nhà nghiên cứu đang gắng công mô tả thì vùng biển ấy cũng đã biến đổi rồi, khiến cho các bức tranh mô tả nó mau chóng bị thực tiễn bỏ lại phía sau. Huống chi, ngày nay đất nước Việt Nam đang mở cửa và hội nhập, tiếp nhận bao nhiêu là lý thuyết khoa học, phát minh khoa học và công nghệ, không lý gì chúng ta không tiếp tục chọn lọc, tiếp thu những lý thuyết khoa học đã được cộng đồng khoa học công nhận để vận dụng vào việc nghiên cứu văn hoá Việt Nam. Đó là những suy nghĩ thúc đẩy chúng tôi nỗ lực không ngừng trong suốt nhiều năm để biên soạn cuốn sách này.

Mục đích của cuốn sách này là cung cấp những tri thức cơ bản và cập nhật về văn hoá Việt Nam, được chọn lọc từ thành quả nghiên cứu của các ngành khoa học khác nhau, và được hệ thống hoá sao cho các bình diện văn hoá Việt Nam thể hiện được quan hệ tương tác của chúng với nhau. Để đạt được mục đích ấy, chúng tôi phải tham khảo các lý thuyết khoa học liên quan đến văn hoá của các nhà nghiên cứu, và phải đối chiếu, sàng lọc, sắp xếp các thành tựu nghiên cứu liên quan đến văn hoá Việt Nam của các ngành khoa học. Người dẫn đạo cho chúng tôi trong hướng đi này là GS.TS. Phạm Đức Dương. Trong một báo cáo chuyên đề tại Trường Đại học Văn hoá TP. Hồ Chí Minh, ông phát biểu: “Hiện nay tư duy của giới nghiên cứu chúng ta không theo kịp sự phát triển của thế giới, cần đổi mới tư duy. Thế giới đang biến đổi liên tục. Cần có những cỗ xe thích nghi với sự biến đổi khó lường của thế giới. Cần đổi mới cách nhìn. Thực tế đó đặt ra ba yêu cầu về kiến thức: (1) kiến thức cần đồng bộ, không thể chuyên về một chuyên ngành mà ngu dốt về những lĩnh vực khác; (2) cần có tư duy phức hợp, thay thế tư duy cơ giới, phân tích – về vấn đề này, chúng ta nên tìm đọc Leslie A. White, Edgar Morin; (3) cần sáng tạo những khoa học mới” [Phạm Đức Dương, 2011]. Và trong các sinh hoạt học thuật tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh và Trường Đại học Văn hoá TP. Hồ Chí Minh, chúng tôi cũng tiếp thu những gợi ý về lý thuyết nghiên cứu và tri thức văn hoá Việt Nam của các nhà khoa học đàn anh như GS.TS. Ngô Văn Lệ, PGS.TS. Trần Văn Ánh, PGS.TS. Nguyễn Văn Tiệp, PGS.TS. Huỳnh Quốc Thắng, PGS.TS. Huỳnh Văn Tới, và các nhà khoa học khác. Dựa theo các gợi ý ấy, chúng tôi đã tìm đọc và chọn lọc vận dụng các lý thuyết hệ thống, các lý thuyết địa lý học văn hoá và sinh thái học văn hoá, các lý thuyết vùng văn hoá và khu vực lịch sử - văn hoá, các lý thuyết tiếp biến văn hoá, các lý thuyết tương đối luận văn hoá và đa dạng văn hoá của các nhà khoa học phương Tây để làm cơ sở lý luận nghiên cứu văn hoá Việt Nam. Đây là những lý thuyết mà giá trị khoa học đã được thừa nhận rộng rãi nhưng chưa bao giờ được giới thiệu và vận dụng một cách đầy đủ và đồng bộ trong các giáo trình và sách chuyên khảo về văn hoá Việt Nam trước đây.

Các nguồn tư liệu được chọn lọc đưa vào sách trước hết là các công trình nghiên cứu có liên quan của các nhà nghiên cứu văn hoá học, văn hoá dân gian, dân tộc học, nhân học, sử học, khảo cổ học, dân tộc - ngôn ngữ học, v.v. Nguồn tư liệu kế tiếp là các tư liệu sơ cấp về văn hoá và ngôn ngữ của các tộc người mà chúng tôi đã trực tiếp thu thập từ 35 chuyến khảo sát điền dã tại 22 tỉnh thành ở ba miền Bắc - Trung - Nam từ năm 1983 đến năm 2014: Việt, Brũ, Sedang, Bahnar, Jrai, Êđê, M’nông, Chrau, Chăm, Khmer. Từ nguồn tư liệu ấy, trong thời gian từ năm 1994 đến nay chúng tôi đã biên soạn và công bố hơn 40 công trình nghiên cứu về văn hoá, ngôn ngữ tộc người và lịch sử địa phương, có liên quan đến nội dung cuốn sách. Do lượng tài liệu tham khảo quá lớn, trong Thư mục cuối sách chúng tôi chỉ nêu hơn 300 tài liệu được trích dẫn hoặc tham khảo nhiều hơn cả.

Về hình thức, cuốn sách có bốn chương, Lời nói đầu, Kết luận, và Thư mục. Chương I giới thiệu cơ sở lý luận và thực tiễn nghiên cứu văn hoá Việt Nam; Chương II trình bày về các giai đoạn văn hoá Việt Nam; Chương III trình bày về các vùng văn hoá Việt Nam; Chương IV trình bày các thành tố của cấu trúc văn hoá Việt Nam. Trình tự triển khai của cuốn sách là từ lý thuyết đến thực tiễn. Các thông tin và nhận định đều được chọn lọc và sắp xếp để bảo đảm tính hệ thống, tính chính xác và tính súc tích. Các thuật ngữ quan trọng trong tiếng Việt được ghi chú thêm thuật ngữ tương đương trong tiếng Anh. Các khái niệm biểu thị bằng các ngôn ngữ tộc người được đánh dấu bằng gạch dưới, bên cạnh là phần chú nghĩa tiếng Việt đặt trong ngoặc kép. Các khái niệm tiếng Chăm được ghi theo cách phiên âm tiếng Chăm của Từ điển Việt - Chăm do Bùi Khánh Thế chủ biên [1996], có ghi chú hình thức chuyển tự từ chữ Chăm Akhar Thrah sang mẫu tự Latin của Viện Viễn Đông Bác cổ (EFEO). Đối với các tộc danh, để tạo thuận lợi cho người đọc trong việc tham khảo các tài liệu nước ngoài, trong sách này chúng tôi ưu tiên sử dụng các tộc danh bằng các ngôn ngữ quốc tế hoặc tiếng dân tộc: Bahnar (Ba-na), Brao (Brâu), Brũ (Bru-Vân Kiều), Chrau (Chơ-ro), Cua (Co), Kơho (Cơ-ho), Katu (Cơ-tu), Jeh-Trieng (Gié-Triêng), Hre (Hrê), Khmer (Khơ-me), Khmu (Khơ-mú), M’nông (Mnông), Rơmăm (Rơ-mâm), Ta’ioh (Tà-ôi), Xinh Mul (Xinh-mun), Sedang (Xơ-đăng), Stieng (Xtiêng); Yay (Giáy), Bouyei (Bố Y), Kelao (Cờ Lao), Lati (La Chí); Yao (Dao), Hmôngz (Hmông), Chru (Chu-ru), Êđê (Ê-đê), Jrai (Gia-rai), Raglai (Ra-glai); Côống (Cống), Hani (Hà Nhì), Lahu (La Hủ), Lolo (Lô Lô), v.v. Chỉ một số trường hợp tộc danh bằng các ngôn ngữ quốc tế hoặc tiếng dân tộc quá lạ lẫm như Lao (Lào), Lŭ (Lự), Táy (Thái), Khang (Kháng), Ma (Mạ), Mang (Mảng), chúng tôi mới dùng tộc danh bằng tiếng Việt.

MỤC LỤC

*  Lời nói đầu

Chương I

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN NGHIÊN CỨU VĂN HOÁ VIỆT NAM

1. Khung lý thuyết

1.1. Các lý thuyết hệ thống

1.2. Các lý thuyết địa lý học văn hoá và sinh thái học văn hoá

1.3. Các lý thuyết vùng văn hoá và khu vực lịch sử - văn hoá

1.4. Các lý thuyết tiếp biến văn hoá

1.5. Các lý thuyết tương đối luận văn hoá và đa dạng văn hoá

2. Khung khái niệm

2.1. Khái niệm “văn hoá”

2.2. Các khái niệm liên quan

3. Đặc trưng của văn hoá

3.1. Tính giá trị và tính tương đối của giá trị văn hoá

3.2. Tính biểu tượng và tính tương đối của biểu tượng văn hoá

3.3. Tính truyền thống và tính tương đối của truyền thống văn hoá

3.4. Tính hệ thống và tính tương đối của hệ thống văn hoá

4. Cấu trúc của văn hoá

4.1. Mô hình cấu trúc văn hoá của Leslie Alvin White

4.2. Mô hình hệ thống văn hoá của Joël Bonnemaison

4.3. Mô hình phân loại văn hoá cùa Đào Duy Anh

4.4. Mô hình phân loại văn hoá của Đặng Nghiêm Vạn

4.5. Mô hình cấu trúc văn hoá của Trần Quốc Vượng

4.6. Mô hình hệ thống văn hoá của Trần Ngọc Thêm

4.7. Mô hình cấu trúc văn hoá của Phạm Đức Dương

4.8. Vận dụng các mô hình cấu trúc văn hoá

5. Định vị văn hoá Việt Nam

5.1. Không gian văn hoá Việt Nam

5.2. Tiến trình văn hoá Việt Nam

5.3. Chủ thể văn hoá Việt Nam

Chương II

CÁC GIAI ĐOẠN VĂN HOÁ VIỆT NAM

1. Tiêu chí và phương án phân chia các giai đoạn văn hoá Việt Nam

1.1. Tiêu chí phân chia các giai đoạn văn hoá Việt Nam

1.2. Phương án phân chia các giai đoạn văn hoá Việt Nam

2. Giai đoạn hình thành văn hoá Việt-Mường

2.1. Tiếp biến văn hoá Tày cổ và sự hình thành văn hoá Việt-Mường

2.2.. Các nền văn hoá cùng thời: văn hoá Sa Huỳnh, văn hoá Đồng Nai

3. Giai đoạn Hán hoá

3.1. Tiếp biến văn hoá Hán và sự phân ly văn hoá Việt-Mường

3.2. Các nền văn hoá cùng thời: văn hoá Champa, văn hoá Óc Eo

4. Giai đoạn phong kiến hoá

4.1. Tiếp biến Nho giáo và sự phân tầng văn hoá Việt

4.2.. Tiếp biến văn hoá Chăm, văn hoá Hoa và sự nhuận sắc văn hoá Việt

5. Giai đoạn hiện đại hoá

5.1. Tiếp biến văn hoá phương Tây và sự cách tân văn hoá Việt Nam

5.2. Đổi mới, hội nhập và yêu cầu xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

Chương III

CÁC VÙNG VĂN HOÁ VIỆT NAM

1. Tiêu chí và phương án phân vùng văn hoá Việt Nam

1.1. Tiêu chí phân vùng văn hoá Việt Nam

1.2. Các phương án phân vùng văn hoá Việt Nam

2. Vùng văn hoá Tây Bắc và miền núi Bắc Trung Bộ

2.1. Định vị

2.2. Cấu trúc văn hoá

3. Vùng văn hoá Việt Bắc và Đông Bắc

3.1. Định vị

3.2. Cấu trúc văn hoá

4. Vùng văn hoá đồng bằng Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ

4.1. Định vị

4.2. Cấu trúc văn hoá

5. Vùng văn hoá đồng bằng Trung và Nam Trung Bộ

5.1. Định vị

5.2. Cấu trúc văn hoá

6. Vùng văn hoá Nam Bộ

6.1. Định vị

6.2. Cấu trúc văn hoá

7. Vùng văn hoá Trường Sơn và Tây Nguyên

7.1. Định vị

7.2. Cấu trúc văn hoá

Chương IV

CẤU TRÚC VĂN HOÁ VIỆT NAM

1. Văn hoá mưu sinh

2. Văn hoá ẩm thực

3. Văn hoá phục sức

4. Văn hoá cư trú

5. Văn hoá kiến trúc

6. Văn hoá giao thông

7. Văn hoá tổ chức cộng đồng

8. Văn hoá tín ngưỡng

9. Văn hoá phong tục

10. Văn hoá lễ hội

11. Văn học nghệ thuật

12. Văn hoá giao tiếp

*  Kết luận

*  Thư mục

*  Cùng tác giả

 

SÁCH CÓ BÁN TẠI:

- ĐƯỜNG SÁCH NGUYỄN VĂN BÌNH (Q.1, TP. Hồ Chí Minh).

-TRUNG TÂM SÁCH ĐẠI HỌC (tầng hầm toà nhà C, cơ sở Đinh Tiên Hoàng, Trường ĐH KHXH&NV - ĐHQG TP. Hồ Chí Minh).

- VĂN PHÒNG KHOA VĂN HOÁ HỌC (lầu 2 toà nhà A, cơ sở Đinh Tiên Hoàng, Trường ĐH KHXH&NV - ĐHQG TP. Hồ Chí Minh).

 

GIÁ BÁN ƯU ĐÃI TẠI VĂN PHÒNG KHOA VĂN HOÁ HỌC:

* Văn hoá Việt Nam: tiếp cận hệ thống - liên ngành: 120.000đ (giá bìa: 149.000đ). 

Góp ý
Họ và tên: *  
Email: *  
Tiêu đề: *  
Mã xác nhận:
 
 
RadEditor - HTML WYSIWYG Editor. MS Word-like content editing experience thanks to a rich set of formatting tools, dropdowns, dialogs, system modules and built-in spell-check.
RadEditor's components - toolbar, content area, modes and modules
   
Toolbar's wrapper  
Content area wrapper
RadEditor's bottom area: Design, Html and Preview modes, Statistics module and resize handle.
It contains RadEditor's Modes/views (HTML, Design and Preview), Statistics and Resizer
Editor Mode buttonsStatistics moduleEditor resizer
 
 
RadEditor's Modules - special tools used to provide extra information such as Tag Inspector, Real Time HTML Viewer, Tag Properties and other.