Tiếp tục tìm kiếm tương lai: chiến lược của người lao động Việt Nam trở về từ Nhật Bản

Việt Nam đang trong quá trình thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước trong bối cảnh hội nhập kinh tế thế giới và toàn cầu hóa. Để tăng thêm nguồn thu nhập của kinh tế quốc dân và phát triển nguồn nhân lực có chất lượng cao, giải quyết công ăn việc làm cho người lao động trong thời kỳ “cơ cấu dân số vàng”, Nhà nước Việt Nam đã coi xuất khẩu lao động ra nước ngoài trở thành một chiến lược quốc gia. Hơn hai thập kỷ qua thị trường xuất khảu lao động trọng điểm của Việt Nam là các nước Đài Loan, Nhật Bản, Hàn Quốc, Malaisia…Nhật Bản là quốc gia phát triển, có nền kỹ thuật và công nghệ cao, có nhiều điểm tương đồng về văn hóa với Việt Nam, lại thiếu nguồn nhân công, đã trở thành điểm lý tưởng cho lực lượng tham gia lao động xuất khẩu của Việt Nam. Hơn hai thập kỷ hợp tác lao động Việt Nam – Nhật Bản, hai Chính phủ đã ký kêt nhiều văn bản tạo điều kiện thuận lợi cho sự xuất khẩu lao động từ Việt Nam sang Nhật Bản càng gia tăng kéo theo đó là những hiện tượng tiêu cực cũng phát sinh bên cạnh những thành quả đạt được từ hai phía. Do vậy hiện tượng này trở thành mối quan tâm của cả các nhà nghiên cứu xã hội và các nhà hoạch định chính sách của hai nước.



Về mặt học thuật cho đến hiện nay, xuất khẩu lao động ít nhiều được sự quan tâm nghiên cứu của các học giả trong và ngoài nước và đã có nhiều khuyến nghị hữu dụng cho các nhà hoạch định chính sách. Tuy nhiên, một vấn đề khá cấp bách là lao động xuất khẩu sau khi trở về nước, quá trình tái hội nhập nhất là vấn đề người lao động tiếp tục sinh kế như thế nào để tận dụng vốn tài chính, tri thức, kỹ năng vả cả vốn văn hóa học được từ Nhật Bản để tham gia vào thị trường lao động trong nước lại chưa được quan tâm nghiên cứu thấu đáo. Nghiên cứu vấn đề này không chỉ đơn thuần là giải quyết công ăn việc làm cho lao động xuất khẩu trở về mà còn là nguồn thông tin và khuyến nghị cho chính phủ hai nước tiếp tục thực hiện mục tiêu lâu dài của chính sách phát triển nguồn nhân lực cho sự phát triển mà hai bên đã ký kết như sự mong đợi và kỳ vọng của người lao động xuất khẩu trở về.

Tiếp cận nghiên cứu vấn đề nêu trên là hướng nghiên cứu mới cho phép các tác giả có được những thông tin khoa học mới cũng như những nhận xét, khuyến nghị hữu ích đối với chính phủ hai nước.

Xuất khẩu lao động là một chủ đề của di dân lao động quốc tế , trong đó có lao động Việt Nam tại Nhật Bản. Các tác giả đã đặt vấn đề xuất khẩu lao động sang Nhật bản trong bối cảnh chung của lao động xuất khẩu sang nước ngoài ở Việt Nam và đã tổng luận có điểm luận lại các kết quả nghiên cứu hiện nay của các học giả trong và ngoài nước. Các tác giả đã giới hạn nghiên cứu ở nhóm tu nghiệp sinh lao động phổ thông và nhóm lao động chuyên gia bao gồm các kỹ sư đi làm việc ở Nhật bản theo chương trình xuất khẩu lao động trực tiếp.

Nghiên cứu nhóm đối tượng trên gặp nhiều khó khăn, vì khi trở về nước họ sống ở các địa phương khác nhau trong cả nước và làm các nghề nghiệp rất khác nhau, nên việc tiếp xúc trực tiếp để quan sát tham dự và phỏng vấn sâu không là công việc đơn giản. Dựa vào mạng lưới xã hội từ Nhật Bản và trong nước, các tác giả đã lần tìm ra các đối tượng để tiến hành phỏng vấn một cách có hiệu quả và thu thập được nhiều thông tin khá đa dạng và phong phú.

Ở phần một, các tác giả đã trình bày xuất khẩu lao động từ Việt Nam sang Nhật Bản trong bối cảnh xuất khẩu lao động Việt Nam ra các nước nói chung để có cái nhìn khái quát trong sự so sánh những tương đồng và khác biệt trong việc xuất khẩu lao động Việt Nam ra nước ngoài. Nghiên cứu của các tác giả đã khắc họa bức tranh toàn cảnh của quá trình xuất khẩu lao động của Việt nam sang Nhật bản với sự tham gia và quản lý từ hai phía và thực trạng lao động, sinh sống, thu nhập và hội nhập văn hóa của lao động Việt nam tại Nhật ở hai nhóm lao động khác nhau về trình độ học vấn và tay nghề.

Phần hai là nội dung chính của đề tài, trong đó các tác giả trình bày sự hòa nhập của lao động Việt Nam khi trở về nước và chiến lược tìm kiếm cuộc sống trong tương lai. Tiếp cận từ lý thuyết và quan điểm của Nhân học, các tác giả đã trình bày về sự tạo lập nhóm của tu nghiệp sinh khi còn ở Nhật bản và sau khi về nước giữa những nhóm khác nhau về trình độ học vấn và chuyên môn, nhóm đồng cảnh ngộ, nhóm đồng hương và nhóm có lối sống/bản sắc và mỗi nhóm cũng có chiến lược khác nhau về sinh kế khi còn ở Nhật bản kể cả sau khi về nước. Để tìm kiếm sinh kế trong tương lai, những chiến lược hòa nhập xã hội được các tác giả phân tích và lý giải khá tường tận qua những thông tin khoa học có được với nhiều mảng màu khác nhau của từng cá nhân và của các nhóm lao động thuộc tu nghiệp sinh lao động phổ thông và tu nghiệp sinh là kỹ sư về cơ hội cũng như thách thức trong chiến lược sinh kế mới. Quá trình tái hòa nhập của họ cũng có những thuận lợi nhưng cũng đặt ra nhiều khó khăn qua quá trình trải nghiệm đa văn hóa.

Từ kết quả nghiên cứu thực chứng, các tác giả đã đưa ra nhận xét đáng được quan tâm từ các nhà nghiên cứu cũng như các nhà hoạch định chính sách là: Mục tiêu chương trình tu nghiệp sinh xét về tổng thể chưa đạt được sự mong muốn của hai bên. Chính phủ Việt Nam kỳ vọng khi nguồn nhân lực từ Nhật trở về sẽ tham gia vào quá trình sản xuất xây dựng nền kinh tế Việt Nam hiện đại nhưng thực tế vì nhiều khó khăn ở Việt Nam, nguồn nhân lực này chưa thể phát huy có hiệu quả. Chiến lược sinh kế cho tương lai đối với tu nghiệp sinh lao động phổ thông và kể cả tu nghiệp sinh là kỹ sư vẫn còn lắm nỗi long đong và nhiều vận may rủi. Câu chuyện hậu xuất khẩu lao động vẫn còn là sự quan tâm trong việc nỗ lực tìm kiếm của các nhà nghiên cứu và các nhà hoạch định chính sách về một chiến lược xuất khẩu lao động mang tính hiệu quả và thiết thực hơn cho cả người lao động và cả đất nước.

Tóm lại, quyển sách Tiếp tục tìm kiếm tương lai: chiến lược của người lao động Việt Nam trở về từ Nhật Bản của các tác giả là công trình có giá trị khoa học và thực tiễn. Các tác giả đã cung cấp một lượng thông tin khá phong phú và xác thực và được trình bày một cách thuyết phục. Những nhận xét và kết luận của quyển sách có nhiều cái mới về ý tưởng cũng như những luận cứ nêu ra có giá trị khoa học, là cơ sở cho việc bổ sung và hoàn thiện chính sách xuất khẩu lao động ra nước ngoài của chính phủ Việt Nam và là tài liệu tham khảo hữu dụng cho các chính phủ các nước hữu quan.

PGS.TS. Nguyễn Văn Tiệp
Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh

Góp ý
Họ và tên: *  
Email: *  
Tiêu đề: *  
Mã xác nhận:
 
 
RadEditor - HTML WYSIWYG Editor. MS Word-like content editing experience thanks to a rich set of formatting tools, dropdowns, dialogs, system modules and built-in spell-check.
RadEditor's components - toolbar, content area, modes and modules
   
Toolbar's wrapper  
Content area wrapper
RadEditor's bottom area: Design, Html and Preview modes, Statistics module and resize handle.
It contains RadEditor's Modes/views (HTML, Design and Preview), Statistics and Resizer
Editor Mode buttonsStatistics moduleEditor resizer
 
 
RadEditor's Modules - special tools used to provide extra information such as Tag Inspector, Real Time HTML Viewer, Tag Properties and other.