Truyện cổ Xtiêng

Kho tàng văn học dân gian Xtiêng ở Bình Phước rất phong phú với đủ thể loại như thần thoại, truyền thuyết, sử thi, truyện cổ tích, truyện cười, truyện ngụ ngôn, thơ ca, hát nói dân gian. Người Xtiêng thường kể về nguồn gốc ra đời dân tộc mình, về sự tích các vị thần, về những lễ hội, kiêng kỵ và sinh hoạt thường ngày, về tình yêu nam nữ. Những già làng và các cụ bà người Xtiêng là những người còn nhớ và thuộc nhiều vốn văn học quý giá này. Thêm một điểm đáng quan tâm nữa là cộng đồng người Xtiêng rất phổ biến lối hát nói, hát ru, hát kể (Tâm – pớt) do một người hoặc hai người cùng thể hiện. Đây là một hình thức truyền tải lịch sử tộc người cùng những tâm tư, tình cảm của người Xtiêng với những người trong cộng đồng của mình.

Tiếp sau bài giới thiệu sơ bộ về truyện cổ Xtiêng có nhan đề “Bước đầu tìm hiểu truyện cổ Xtiêng” viết ngày 20.9.2008, đến nay xét thấy đã có thể nêu một vài nhận định về đặc điểm cơ bản của kho tàng truyện cổ Xtiêng – sau khi bổ sung thêm non 100 tác phẩm mới sưu tầm được ở các huyện Bù Đốp, Phước Long và Bù Đăng, chúng tôi giới thiệu bổ sung vài nét về diện mạo kho tàng truyện kể dân gian tộc người Xtiêng ở Bình Phước. Qua hai đợt khảo sát điền dã văn học dân gian, tổng số truyện kể dân gian sưu tầm tại gần 40 xã điểm có đồng bào Xtiêng sinh sống thuộc 6 huyện như Bình Long, Đồng Phú, Lộc Ninh, Bù Đốp, Phước Long và Bù Đăng gồm có 235 truyện . Vì lý do khách quan nên chúng tôi còn chưa có dịp đi sưu tầm điền dã văn học dân gian tại các xã có người Xtiêng sinh sống ở huyện Chơn Thành. Con số 235 truyện này được tuyển chọn từ trên 500 bản kể thô sau khi đã được chỉnh lý, biên soạn và biên tập. Số lượng truyện tinh tuyển tương đối phong phú này được thấy phân bổ cụ thể ở sáu huyện như sau: huyện Đồng Phú có 17 truyện, huyện Bình Long có 93 truyện, huyện Lộc Ninh có 34 truyện, huyện Bù Đốp có 24 truyện, huyện Phước Long có 23 truyện và huyện Bù Đăng có 44 truyện. Qua đó, có thể cho rằng trữ lượng truyện kể dân gian Xtiêng được lưu truyền tập trung ở các xã thuộc vùng sâu vùng xa của các huyện – theo thứ tự từ nhiều đến ít, Bình Long, Bù Đăng, Lộc Ninh, Bù Đốp, Phước Long, Đồng Phú. Về nguồn gốc, mỗi truyện kể được sưu tầm và tuyển chọn để khảo sát đều có ghi ở bên dưới lai lịch của người kể chuyện để tiện việc tra cứu phần xuất xứ của tác phẩm gồm các mục như: họ và tên, năm sinh, địa chỉ hiện nay (ví dụ: Người kể: Điểu Bry, 1935, ấp 5, xã Đồng Tiến, huyện Đồng Phú, tỉnh Bình Phước). Về việc phân loại truyện kể dân gian theo tiêu chí thể loại, số lượng 235 truyện Xtiêng ở Bình Phước được chúng tôi phân loại như sau:

- Thần thoại (30 truyện, chiếm 12,76%), gồm các nhóm thần thoại cụ thể sau: thần thoại suy nguyên về vũ trụ và muôn loài (5 truyện, chiếm 2,12%), thần thoại suy nguyên về nhân loại, tộc người (12 truyện, chiếm 5,10%), thần thoại về sáng tạo văn hóa(13 truyện, chiếm 5,53%).

- Truyền thuyết (30 truyện, chiếm 12,76%), gồm các nhóm truyền thuyết cụ thể sau: truyền thuyết địa danh (9 truyện, chiếm 3,82%), truyền thuyết về phong – vật (21truyện, chiếm 8,93%).

- Truyện cổ tích (162 truyện, chiếm 68,93%), gồm đầy đủ ba tiểu loại và các kiểu và nhóm truyện cổ tích sau: tiểu loại truyện cổ tích loài vật (35 truyện, chiếm 14,89%), gồm hai nhóm truyện: truyện cổ tích về loài vật sống gần gũi với con người (7 truyện, chiếm 2,97%) và truyện cổ tích về loài vật sống nơi hoang dã (28 truyện, chiếm 11,91%); tiểu loại truyện cổ tích thần kỳ (87 truyện, chiếm 37,02%) gồm các kiểu và nhóm truyện: kiểu truyện về nhân vật chàng trai khoẻ, dũng sĩ (8 truyện, chiếm 3,40%), kiểu truyện về nhân vật người mồ côi (22 truyện, chiếm 9,36%), kiểu truyện về nhân vật người con riêng (9 truyện, chiếm 3,82%), kiểu truyện về nhân vật xấu xí mà tài ba (27 truyện, chiếm 11,48%), đề tài-cốt truyện ngoại tình hay tình yêu chung thủy (7 truyện, chiếm 2,97%) và nhóm truyện về thế giới ma quỉ (14 truyện, chiếm 5,95%); và tiểu loại truyện cổ tích sinh hoạt (39 truyện, chiếm 16,59%) gồm các nhóm truyện: về các mối quan hệ trong gia đình (16 truyện, chiếm 6,80%), về các mối quan hệ ngoài xã hội (10 truyện, chiếm 4,25%), về nhân vật ngốc (9 truyện, chiếm 3,82%) và về nhân vật thông minh (6 truyện, chiếm 2,55%) .

- Truyện cười (12 truyện, chiếm 5,10%) gồm đủ loại truyện cười có nội dung khôi hài, châm biếm và đả kích.

- Truyện ngụ ngôn (1 truyện, chiếm 0.42%) có chủ đề thể hiện ý chí đấu tranh, chống áp bức bóc lột, đòi quyền sống, quyền bình đẳng.

Sách do nhóm tác giả Phan Xuân Viện (cb), Nguyễn Thị Tuyết Sương, Phạm Anh Văn sưu tâm và biên soạn. Sách do Hội Văn nghệ Dân gian Việt Nam ấn hành vào năm 2015.

Phòng QLKH-DA
Góp ý
Họ và tên: *  
Email: *  
Tiêu đề: *  
Mã xác nhận:
 
 
RadEditor - HTML WYSIWYG Editor. MS Word-like content editing experience thanks to a rich set of formatting tools, dropdowns, dialogs, system modules and built-in spell-check.
RadEditor's components - toolbar, content area, modes and modules
   
Toolbar's wrapper  
Content area wrapper
RadEditor's bottom area: Design, Html and Preview modes, Statistics module and resize handle.
It contains RadEditor's Modes/views (HTML, Design and Preview), Statistics and Resizer
Editor Mode buttonsStatistics moduleEditor resizer
 
 
RadEditor's Modules - special tools used to provide extra information such as Tag Inspector, Real Time HTML Viewer, Tag Properties and other.