Một tác phẩm về cộng đồng Công giáo Bắc di cư theo hướng tiếp cận nhân học

Tác giả đã ghi nhận trong Nhật ký điền dã về quá trình tái sản xuất cộng đồng làng xã của người Công giáo di cư là quá trình kế thừa và tích hợp giữa đặc trưng cấu trúc làng xã cổ truyền của người Việt với hệ thống tổ chức giáo hội Công giáo.

Quý 2.2013 Nhà xuất bản Đại học quốc gia TP Hồ Chí Minh đã cho ra mắt bạn đọc tác phẩm của Tiến sĩ Nguyễn Đức Lộc, khoa Nhân học Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TPHCM “Cấu hình xã hội – Cộng đồng Công giáo Bắc di cư tại Nam bộ – từ kích thước cộng đồng đến kích thước cá nhân”. Tác phẩm biên soạn dưới góc độ nhân học văn hóa dày 176 trang được rút ra từ luận án tiến sĩ chuyên ngành dân tộc học của tác giả.

Từ hai vùng tập trung người Công giáo Bắc di cư

Song thân của Tiến sĩ Nguyễn Đức Lộc là những giáo dân tại các giáo xứ toàn tòng thuộc giáo phận Thái Bình vào miền Nam năm 1954. Anh sinh ra, lớn lên tại giáo xứ Thái Hòa, giáo hạt Hòa Thanh, giáo phận Xuân Lộc nên anh hiểu từ việc định cư đến thiết chế củng đời sống tâm linh… của người Công giáo Bắc di cư. Trước khi làm luận án tiến sĩ anh đã có những luận văn nghiên cứu như: Cộng đồng cư dân Công giáo Hố Nai (khóa luận tốt nghiệp đại học ngành Nhân học); Tìm hiểu đời sống văn hóa cộng đồng người Việt Công giáo Hố Nai, Đồng Nai (luận văn thạc sĩ ngành dân tộc học); Quá trình phát triển cộng đồng Công giáo Bắc di cư ở Hố Nai, Đồng Nai (đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường (ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn TPHCM, Đại học Quốc gia TP.HCM),…

Trong công trình này, tác giả đã chọn hai vùng đại diện đặc trưng về mặt sinh thái và kinh tế xã hội của cộng đồng Công giáo Bắc di cư năm 1954. Đó là Hố Nai (Đông Nam bộ) và Cái Sắn (Tây Nam bộ). Lý do chọn hai cộng đồng này vì có chung đặc điểm: cùng chung một nguồn gốc dân cư từ các tỉnh đồng bằng Bắc bộ và cùng di cư vào Nam từ năm 1954. Tuy nhiên, giữa vùng Hố Nai và Cái Sắn có những yếu tố tương đối khác biệt về điều kiện tự nhiên và đặc điểm kinh tế xã hội. Nếu khu vực Hố Nai nằm trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam (Đồng Nai, thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương…) hội đủ điều kiện cho việc phát triển công nghiệp, dịch vụ và nông nghiệp với tốc độ đô thị hóa cao do đó có những tác động đáng kể về mặt kinh tế, văn hóa, xã hội. Thì khu vực Cái Sắn nằm giữa ba tỉnh thành Cần Thơ, Kiên Giang và An Giang nên cuộc sống của đại bộ phận người dân nơi đây gắn bó với công việc canh tác nông nghiệp trồng lúa nước. Và, hai vùng đất này được những người ngoài Công giáo xem là những “vùng đất thánh” của những người Công giáo mộ đạo.

Tại Hố Nai và Cái Sắn, Tiến sĩ Nguyễn Đức Lộc đã thực hiện các cuộc điền dã dài ngày để tìm hiểu đời sống xã hội của những người Công giáo Bắc di cư trên vùng đất Nam bộ về các mặt: điều kiện tự nhiên; không gian cư trú; gia đình, dòng họ; các thiết chế cộng đồng trong họ đạo; sự liên quan đến bộ máy quản lý nhà nước; nền tảng giáo dục, cơ hội tiến thân; ứng xử trong đời sống nghi lễ Công giáo…

Đến giữ gìn truyền thống, bản sắc cộng đồng trên vùng đất mới

Từ những khảo sát, tác giả đã ghi nhận trong Nhật ký điền dã về quá trình tái sản xuất cộng đồng làng xã của người Công giáo di cư là quá trình kế thừa và tích hợp giữa đặc trưng cấu trúc làng xã cổ truyền của người Việt với hệ thống tổ chức giáo hội Công giáo. Khi định cư trên vùng đất mới, những người định cư khi tái thiết lập cấu trúc cộng đồng làng xã cổ truyền nhằm đảm bảo các chức năng cố kết cộng đồng, bảo lưu các giá trị văn hóa, bản sắc cộng đồng, niềm tin tôn giáo của các thành viên. Tác giả viết:“… những dòng tự sự chính trong các gia đình Công giáo Bắc di cư thường là ký ức về biến cố lịch sử năm 1954, hình ảnh tổ tiên được tạo dựng là những người trung kiên với đức tin Công giáo. Họ xem cuộc di cư năm xưa như là “cuộc xuất hành đến vùng đất hứa (Promised land) và con cháu phải giữ gìn truyền thống của tổ tiên bằng cách giữ đạo và sống đạo trên vùng đất mới”.

Sau biến cố lịch sử 1954, sự hình thành những giáo xứ tại 2 vùng Hố Nai, Cái Sắn… được xem là mô hình tự trị làng xã của người Công giáo Bắc di cư. Đây chính là yếu tố quan trọng góp phần vào việc tái sản xuất và do điều kiện cư trú tương đối biệt lập đã góp phần vào việc gìn giữ phong tục một cách trọn vẹn không bị ảnh hưởng nhiều bởi phong tục tập quán địa phương. Trong cộng đồng Công giáo Bắc di cư toàn tòng, yếu tố tôn giáo có vai trò quan trọng và tác động mạnh mẽ đến các thành viên. Ở các giáo xứ vẫn duy trì các đặc trưng cơ bản của làng xã cổ truyền, đóng vai trò đại diện quyền uy truyền thống. Và, trở thành bộ khung chứa đựng các quan niệm, hệ thống ý nghĩa mà các thành viên hấp thụ để linh hoạt lựa chọn và xây dựng hệ thống giá trị có ý nghĩa, từ đó hình thành quan niệm ứng xử cho bản thân, gia đình, dòng họ…

Từ khảo sát điền dã tác giả đưa ra nhận định, cũng như đa số người Bắc bộ, suy nghĩ của người Công giáo Bắc di cư vẫn cho “học vấn là con đường tiến thân duy nhất”. Nên một trong những quan tâm hàng đầu tại các cộng đồng này là việc đầu tư giáo dục cho con cái để việc lựa chọn nghề nghiệp cùng cơ hội thăng tiến được tốt hơn. Tuy nhiên, với người giáo dân không chỉ nhằm nâng cao mức sống mà còn hướng tới những giá trị đạo đức trong đời sống tâm linh và truyền thống văn hóa dân tộc.

Trong lời giới thiệu của Phó Giáo sư – tiến sĩ Trần Hữu Quang đã viết: “… Công trình nghiên cứu thực hiện theo hướng tiếp cận nhân học của Nguyễn Đức Lộc là một nỗ lực hiếm hoi đáng ghi nhận (…). Công trình này tìm hiểu quá trình định cư và lập nghiệp của những cộng đồng làng xã người Công giáo miền Bắc ở Nam bộ qua việc khảo sát ở Hố Nai và Cái Sắn, xét trên hai phương diện – phương diện cấu trúc cộng đồng làng xã và phương diện ứng xử cá nhân”.

Nguồn: Đoan Trang Nguồn: Báo Công giáo và Dân tộc
Góp ý
Họ và tên: *  
Email: *  
Tiêu đề: *  
Mã xác nhận:
 
 
RadEditor - HTML WYSIWYG Editor. MS Word-like content editing experience thanks to a rich set of formatting tools, dropdowns, dialogs, system modules and built-in spell-check.
RadEditor's components - toolbar, content area, modes and modules
   
Toolbar's wrapper  
Content area wrapper
RadEditor's bottom area: Design, Html and Preview modes, Statistics module and resize handle.
It contains RadEditor's Modes/views (HTML, Design and Preview), Statistics and Resizer
Editor Mode buttonsStatistics moduleEditor resizer
 
 
RadEditor's Modules - special tools used to provide extra information such as Tag Inspector, Real Time HTML Viewer, Tag Properties and other.