Nguyễn Văn Hà. Lao động nghề báo – Kỳ 2: Hoạt động chu kỳ và liên tục

LAO ĐỘNG NGHỀ BÁO – KỲ 2: HOẠT ĐỘNG CHU KỲ VÀ LIÊN TỤC

ThS. NGUYỄN VĂN HÀ (Khoa BC&TT, ĐHKHXHNV TP.HCM)


(BCTT) Tính chu kỳ tạo nên tính khẩn trương, tính kỷ luật nghiêm ngặt của lao động nghề báo. Do tính chu kỳ của hoạt động báo chí nên báo chí không chỉ là một nghề mà còn là một lối sống: lối sống sôi động, trách nhiệm và khắc kỷ.


Hoạt động có tính chu kỳ
Các loại báo có chu kỳ hoạt động khác nhau. Chu kỳ của nhật báo là 24 giờ, báo cách nhật là 48 giờ, bán tuần báo là 72 giờ…Đối với một số nhật báo có hai, ba ấn phẩm mỗi ngày thì chu kỳ càng ngắn, có thể từ 4 đến 8 giờ. Dựa vào giờ phát hành và khả năng, tốc độ xử lý tin bài của ban biên tập mà tòa soạn sẽ ấn định “deadline” – thời hạn cuối phóng viên phải nộp bài để báo lên khuôn hoặc chạy chương trình.

Tính chu kỳ tạo nên tính khẩn trương, tính kỷ luật nghiêm ngặt của lao động nghề báo, nhất là đối với phóng viên – người trực tiếp sáng tạo các tác phẩm báo chí.
Tính chu kỳ còn tạo nên thói quen và thị hiếu tiếp nhận thông tin báo chí của công chúng. Ban biên tập có thể đăng một bài chưa ưng ý chứ không bao giờ chấp nhận để báo ra trễ hạn, ngoại trừ trường hợp tòa báo đang có xung đột với nhà cầm quyền. Vì trễ hạn vừa vi phạm Luật Báo chí và Luật Xuất bản (về giờ phát hành), vừa thể hiện sự thiếu tôn trọng đối với công chúng, lại vừa tự đánh mất khả năng cạnh tranh của tờ báo.

Trong nghề báo deadline chính là “quân lệnh”, bất kỳ ai cũng phải tuân thủ. Deadline được áp dụng trong thực tế còn ngặt nghèo hơn đối với phóng viên. Ban biên tập chỉ chấp nhận khoảng 10% lượng tin bài thuộc loại đặc biệt mới được nộp vào deadline, còn các bài khác, họ luôn hối thúc phóng viên hoàn tất càng sớm càng tốt. Điều đó, gây nên áp lực rất lớn cho người làm báo.
Nói như Jacques Locquin: “Nhà báo dù tài giỏi đến mấy vẫn bị gò bó trong việc đấu tranh với chiếc đồng hồ (…) mà thời điểm khóa đường truyền tin được coi là ưu tiên” (3). Khác với nhà văn, thường không hạn chế thời gian sáng tác của mình; nhà báo phải hoàn thành tác phẩm trong một dung lượng xác định, bằng một thể loại nhất định và trong một thời gian có hạn để kịp lấp đầy các ô trắng trên trang báo hoặc thời lượng của chương trình phát thanh – truyền hình.

Để đáp ứng được nhịp độ của quá trình ra báo, đòi hỏi phóng viên có kế hoạch làm việc chặt chẽ; luôn đúng giờ với mọi người, trong mọi trường hợp; tác nghiệp nhanh và cẩn thận; phối hợp nhịp nhàng với đối tác và đồng nghiệp. Nếu không, anh ta sẽ rơi vào một trong hai trường hợp: Hoặc thường xuyên nộp bài trễ hạn, coi như không hoàn thành định mức được giao; hoặc viết vội vàng, cẩu thả, kém chất lượng. Và cả hai đều tồi tệ trong mắt của ban biên tập.

Hoạt động có tính liên tục
Cấu trúc thông tin của tờ báo giống như bàn cờ vua, mỗi ô là một tác phẩm. Người làm báo có nhiệm vụ đổ đầy tin bài vào tất cả các ô, đem bán cho công chúng. Rồi trong một thời gian hạn định, đôi khi rất eo hẹp, họ lại nỗ lực, khẩn trương đổ đầy các ô vừa trống ấy bằng những tin bài mới. Chu kỳ ra báo đều đặn gần như suốt 365 ngày trong năm.

Điều đó đã đặt nhà báo vào điều kiện lao động với cường độ cao, phải liên tục tìm kiếm cái mới, phải không ngừng sáng tạo. Ngày làm việc của nhà báo không có giới hạn. Ở các nhật báo, phóng viên thường xử lý công việc của mình tại tòa soạn 12 giờ, từ 6 giờ sáng đến 6 giờ tối mỗi ngày. Nếu được phân công viết những tin bài quan trọng thì ngày đó họ dễ rơi vào trạng thái “mất định hướng thời gian giống như chiếc phi cơ bị lạc đường bay.” (4)
Lúc ờ nhà, phóng viên vẫn phải làm việc: hoặc check mail của độc giả; hoặc truy cập tư liệu từ mạng internet, sách báo; hoặc trao đổi qua điện thoại cùng đồng nghiệp và nguồn tin về một sự kiện nào đó sắp xảy ra. Công việc của anh ta không bó hẹp trong khuôn khổ “8 giờ vàng ngọc” tại tòa soạn như công nhân viên các ngành nghề khác.

Thậm chí, trong ngày nghỉ, phóng viên cũng có thể được ban biên tập gọi tới cơ quan khi có vấn đề khẩn cấp, hoặc anh ta tự phá vỡ kế hoạch thư giãn của mình bằng cách đến ngay hiện trường một vụ việc mới xảy ra thuộc lĩnh vực và địa bàn mình phụ trách để tác nghiệp.

“Những biên tập viên, giống như thiên nhiên vậy, ghét sự trống không; một phóng viên mà phần việc của mình đã làm xong và không còn việc gì phải làm nữa là một linh hồn phiền muộn. Vì thế, một phóng viên ca sớm có thể sử dụng nốt thời gian còn lại trong ngày bằng cách viết một câu chuyện, bài báo cho ngày mai hay tìm một bài báo cho ngày Chủ nhật.” (5)

Khác với nhà văn, nhà báo không chỉ chịu áp lực sáng tạo liên tục từ bên trong – tức là nhu cầu khai phóng tư tưởng, cảm xúc và ước muốn khẳng định tên tuổi cá nhân – mà còn chịu áp lực rất lớn từ bên ngoài – nhất là những tiếng kêu oan khuất cần phải được gióng lên kịp thời, đúng lúc và lợi ích, uy tín của tập thể tòa báo phải được bảo vệ, đã khiến anh ta luôn cảm thấy gánh nặng tâm lý hiện diện trong lòng mình.

Gánh nặng tâm lý này là người đồng hành với nghề báo. Nó chỉ tăng lên hay giảm đi tùy vào tình huống mà nhà báo rơi vào, tùy vào mức độ phức tạp của nhiệm vụ được giao và tùy vào lòng yêu nghề của nhà báo.

Tóm lại, người không dấn thân vào đời sống, không có tinh thần cộng tác với đồng nghiệp (teamwork), làm việc không có kế hoạch và không chịu đựng cường độ lao động căng thẳng …thì không nên Bước vào Nghề báo.



Do tính chu kỳ của hoạt động báo chí, phóng viên chuyên nghiệp vừa phải hoàn tất tin bài đúng hạn cho số báo này lại vừa phải tiếp tục thu thập tư liệu, gặp gỡ các chuyên gia, làm việc với các nguồn tin để chuẩn bị tin bài cho số báo kế tiếp.
Báo chí không chỉ là một nghề mà còn là một lối sống: lối sống sôi động, trách nhiệm và khắc kỷ.



ThS. NGUYỄN VĂN HÀ
(Khoa BC&TT, ĐHKHXH&NV TP.HCM)
Bài đã đăng trên tạp chí Nghề báo

Nguồn: http://baochi.edu.vn
Góp ý
Họ và tên: *  
Email: *  
Tiêu đề: *  
Mã xác nhận:
 
 
RadEditor - HTML WYSIWYG Editor. MS Word-like content editing experience thanks to a rich set of formatting tools, dropdowns, dialogs, system modules and built-in spell-check.
RadEditor's components - toolbar, content area, modes and modules
   
Toolbar's wrapper  
Content area wrapper
RadEditor's bottom area: Design, Html and Preview modes, Statistics module and resize handle.
It contains RadEditor's Modes/views (HTML, Design and Preview), Statistics and Resizer
Editor Mode buttonsStatistics moduleEditor resizer
 
 
RadEditor's Modules - special tools used to provide extra information such as Tag Inspector, Real Time HTML Viewer, Tag Properties and other.